জয়ন্ত দত্ত
দৈনিক
কাকতখনৰ চুকৰ বগা–ক’লা ফটোখনত চকু পৰাৰ লগে লগেই ওফন্দি
আহিলে মোৰ সোঁৱৰণিৰ নৈ, জাজৰিবিহীন ধললৈ…।
কুৰিবছৰ হ’ল৷ চোতালৰ আগৰ মহানিমজোপাৰ পাতৰ
মাজেদি সৰকি পৰা বৰষুণৰ দৰে যেন সময়বোৰ সৰকিহে পৰিল ঝমঝমকৈ৷ কুৰিবছৰৰ আগৰ আজিৰ
তাৰিখতে ঘটা ঘটনাটোত নিশ্চল হৈ পৰিছিল আকাশ, বতাহ চৌ
দিশৰ৷
দিগন্ত
আপোনঘাতী হৈছিল৷ সোণ যেন তাৰ
সাম্ৰাজ্যত ক’ত ভৰি থৈ নাচিবলৈ অপ্ৰাপ্তিয়ে ঠাই পাইছিল, ক’ত
পাইছিল খান্দিবলৈ দুখৰ ডোং৷ চহৰৰ
মাজ মজিয়াৰ তাৰ প্ৰসাদোপম ঘৰৰ সন্মুখেদি যেতিয়াই যাওঁ এনে লাগে প্ৰকাণ্ড
গেটখনেদি এই যেন ওলাই আহিব তাৰ শুভ্ৰ ইন’ভাখন আৰু মোক
ধূলিৰে পুতি চেঁকুৰ মেলিব৷
ঘটনাটোৰ
আশ্চৰ্যত ডুবি থকা দুপৰীয়াটোতে থৰ-কাছুটি হেৰুৱাই আহি পলাশে কাবেৰীক কৈছিলহি –
– কাবেৰী
তুমি মোক বচালা৷ সেইদিনা যাবলৈ আহি বাটত তোমাক পাই ৰৈ নিদিয়া হ’লে; ময়ো সেইখিনি পালোঁগৈহেঁতেন য’ত আজি দিগন্ত…৷
সিহঁত যাবলৈ
ওলাই আহিছিল৷ পলাশ, দিগন্ত আৰু কেইবাজনো৷ সাতোটা পাহাৰৰ
সিপাৰলৈ যাব৷ প্ৰায় পঞ্চাছ দিনৰ খোজৰ বাট৷ হাতত সাৰে ভৰিত সাৰে৷ সৰু সুৰা জীৱবোৰ
মুঠিত লৈ …।
– কথাবোৰ
তেনেকুৱাহে আছিল নেকি ? যাক তোমালোকে
বিপ্লৱ বুলি কৈছিলা৷ বাটত মোক দেখিলা আৰু ৰৈ দিলা৷ নেদেখা হ’লে ? আৰু আমি
মূৰৰ চুলিৰে বাট মচি মচি ৰৈ থাকোঁ কাঁচি ৰ’দ এজাক
আহিব চামৰ পীৰা পাৰি বহিব; চেঁচুক হৈ
পৰা আমাৰ বুকুৰ কোণবোৰ আকৌ ফৰকাল কৰিব৷ সমস্ত
ব্যৰ্থৰ দল …।
কথা
কেইষাৰ কৈ কাবেৰী ফোঁপাইছিল আৰু নিলাজৰ দৰে পলাশে ক’বলৈ
লৈছিল –
– আনৰ কথা
নাজানো। মই ব্যৰ্থ হৈ
পৰিছিলোঁ বছৰৰ পিছত বছৰ তোমাৰ পিছত ঘূৰি ঘূৰি
তোমাৰ মন পাব নোৱাৰি৷ ভাগি পৰিছিলোঁ কিজানি মৰি আহিছিলোঁ, পলাব বিচাৰিছিলোঁ৷
সেইদিনা ওলাই আহি শেষবাৰৰ বাবে তোমাৰ চকুত চকু থওঁতে তুমি এলেংমৰাৰ
এলেং এজনীৰ হৈ চেটেপকৈ মাৰিছিলা কমনিৰ বিজুলী আৰু মই পচিবলৈ ধৰা আজাৰৰ মুঢ়া এটাত
মেলা ন কোঁহ এটাৰ দৰে জী উঠিছিলোঁ৷ চেঙালুটি পাৰিছিলোঁ৷
তাৰ
পাছত? তাৰ পাছত তাৰ নোযোৱাৰ কত বাহানা৷ হাতৰ কাচিৰে চেৰেককৈ ভৰিৰ
তলুৱা কাটি লেঙেৰাবলৈ ধৰিছিলে…৷ অৱশেষত তাক এৰি থৈ দিগন্তহঁত গুচি গৈছিল৷
আজাৰগুৰি ঘাটৰ যিটো পাথৰত এদিন সি গুলিয়াই হাত পোনাইছিল সেইটো পাথৰতে তাইৰ
নাম লিখিছিল৷ সাক্ষী হৈ বৈ আছিল ভোগদৈ৷
বৰনাৱৰ
টিঙত উঠি ৰঙা চকুৰ পোহৰে গোটেই বেজিজানৰ দলনিখন পহৰা দি থকা পলাশৰ দেউতাক আছিল
মেনিম’হৰ গুৱাল৷ ঘূৰ বলিলেই একে পাকে ঘূৰিছিল
শিঙত চেলেং মেলিব পৰা ম’হৰ জাক৷ পুৱাতে খুঁটিৰ ম’হজাক
মেলি দলনিলৈ খেদি নিয়াতে আৰম্ভ হৈছিল তাৰ দিন৷ তাৰ পাছত দিনৰ দিনটো শ’ল
টোপোৱা, কোল মাৰি বৰালি ধৰা, খলিহা
এটাই চিটিপ কৰিলেই গোটেই লোৰটো সিঁচা আদি দেশৰমানে কাম৷ কেতিয়াবা গধূলিলৈকে তলি নপৰা লোৰ পিছদিনাৰ
পুৱাৰ পৰা আকৌ সিঁচিবলৈ আৰম্ভ কৰে উঁহৰ পৰা
নিজৰি নিজৰি ওলাই চপচপিয়া হৈ থকা পানী৷
কেৱল
ফুটবল এটাই তাক টানিছিল৷ কলা–বগা বলটোৰ কেচেমা-কেচেম গোন্ধে
শুবলৈ নিদিছিল৷ টোপনিতো বল বুলি বেৰতে গুৰিয়াই সৰাইছিল বেৰৰ মাটি৷ ফুটবলটোৰ বাবেই
যি দুশ্ৰেণী উধাইছিল৷
আকাশৰ
অসীমলৈকে সেউজৰ দলিচা পাৰি বছৰৰ বাৰজনী জীক গহনা-গাঁথৰি পিন্ধাই চিকুণকৈ সজাই থোৱা পহুমৰা গ্ৰেজিং তেতিয়া জী আছিল৷ লালসাৰ কোৰবোৰে তেতিয়ালৈকে বিদীৰ্ণ
কৰা নাছিল সেই সেউজৰ বুকু৷ মাজে মাজে মচোৱা গোম পৰাদি পৰি আছিল মালৌআলি; বাঁহফলাৰ
মিচিং মিতাকেইটাই সিঁচি থৈ যোৱা ঐনিতম এটা
আওঁৰাই আওঁৰাই৷
কাষৰীয়া
পাঁচখন গাঁৱৰ চৌধ্টা গৰুপালক বুকুৰ সেউজেৰে লালন কৰিবলৈ প্ৰতিপল ৰৈ থাকে গ্ৰেজিঙৰ
মেলা দুই হাত৷ আমি গৰুপাল চৰাওঁ, অবাইচ কথা শিকোঁ, লোৰৰ
জাকৈয়া গাভৰুৰ তিতা গাৰ ভাঁজত থৈ আহোঁ চকু৷ শিমলু, মদাৰৰ
জুই পুৱাই পুৱাই আপোন পাহৰা হৈ বেলিয়ে ভটিয়নিৰ বাট পাহৰে৷ শৰালি, শগুনে
অঁকা ফুলনিত ডাৱৰৰ মৌ-পিয়া এজাক চৰিবলৈ আহে৷ দলপোঙা, কোঁহাৰ
হুমকিত সঁজাল ৰোৱাৰ পৰা চৰহা পলায়৷ ৰাতি ৰাতি জোনাকীৰ সাগৰখনত শিয়াল, ফেউৰা, হুদু, ফেঁচাই
নাও বায়৷ ব’ঠাৰ চাবেপতি তোলে সুৰৰ কল্লোল৷ ঝিলিয়ে সুৱগা তোলে৷
বেজিজান
তেতিয়া ৰাংঢালী আছিল, ওফন্দি আছিল তাইৰ গা
ভাৰী দেহ৷ দূৰৈৰ ফাকলিত সেইয়া বাৰু কি আছিল বগলী, মেটেকা
ফুল নে চেনিপুঠীৰ ৰূপ৷ মাছৰ উজান পৰে…।
মাছৰ
উজান পৰে৷ মানুহবোৰে উজানৰ মাছ ধৰিবলৈ আহে৷ মাছ ধৰি থাকে ধৰি থাকে শেষৰটোলৈকে
ধৰিয়েই থাকে। খাব নোৱাৰাবোৰ বাৰীৰ টেঙাৰ গুৰিত পোতে৷ দুনলৰ দূৰে দূৰে বেজিজানত
ঘাটজাল, মাছৰ যম৷
টুলুঙা
নাৱত উঠি বঠাই তলি চুব নোৱৰা দলনিত চৰাইৰ কণী বিচাৰে৷ কণী বিচাৰি থাকে, বিচাৰি
থাকে, সিহঁত নিবংশ নোহোৱালৈকে বিচাৰিয়েই থাকে৷ পহুমৰাৰ কাষৰ শ্মশানখনত হেনো কন
ওলাইছিল৷ বুঢ়ালোকে কয়, এশ মৰিশালি হ’লে এটা কনে স্থান লয়৷ কনৰ ডিঙি নাথাকে বুকুত ছটা চকু। কোমোৰা এটা হৈ বাগৰি বাগৰি ৰাস্তা পাৰ হয়৷
এদিন শ্মশানৰ বুকুত ধনগুলৈৰ গোন্ধ পালে৷ খান্দি খান্দি এঙাৰ কৰিলে বুকু৷ দূৰৈৰ বেজ
আহিল সৰিয়হ সিঁচি মাটিত কাণ দি শুনিলে ৷ মাটিৰ
তলত ধনৰ কলহ থাকিলে হেনো সৰিয়হ ফট ফটকৈ ফুটে৷ ধন খান্দে, সেউজৰ বুকুৰ পৰা
হোলোকা-হোলোকে তেজ ওলায়…৷
সেই
তেজৰ গোন্ধত শুব-খাব নোৱাৰা হৈছিল কাবেৰী৷ যেন নিজৰ বুকুতে পাতি ল’ব সেই
কোৰৰ চাব৷ অৱশেষত তাইৰ সিহঁতৰ ওপৰত বিশ্বাস উপজিছিল৷ কিজানি সিহঁতেই পাৰিব আঁজুৰি
আনিব সেই সেউজৰ পোহৰ, বুকুৰ তেজেৰে কটকটীয়া কৰিব মানচিত্ৰৰ
সীমা৷
ফুটবল
এটাৰ পিছে পিছে চেঁকুৰি পলাশে জিলা পাৰ হৈছিল৷ পিছে এদিন তাৰ তেল ফাটিছিল৷ নমনা
হৈছিল গুৰু-গোঁসাই৷ লোহা দাঙি দাঙি বঢ়াই লৈছিল শৰীৰ৷
ডিঙিলৈকে বুটাম মাৰি ফিন্দাই ফুৰিছিল বুকু৷ সুতলৈ পইছা দিছিল৷ ঘূৰাই
দিব নোৱাৰাবোৰৰ ঘৰলৈ গৈ কাঢ়ি আনিছিল ডিঙিৰ কাণৰ৷ তাৰ মাত মুখৰ পৰা কাঁইট হৈ
সৰিছিল৷ এদিন সেই কাঁইটে বিন্ধিছিল গাঁৱৰ স্কুলৰ প্ৰধান শিক্ষক নবীন ছাৰক৷ ছাৰে
কিজানি কিবা এষাৰ কৈছিল৷ ৰাতিলৈ সি ছাৰৰ এবিঘা সুৱাগমণি কাটি গৰুক খুৱাইছিল৷ ছাৰৰ
চকুত চপচপীয়া হৈ পৰা বৰ নামঘৰৰ কুঁৱা দুটা বহুত দিনলৈ শুকুৱা নাছিল৷
অৰুণাচল
পাহাৰৰ গছ কুণ্ডা কুণ্ডা কৈ কাটি বৰনৈৰ বুকুৰে উটুৱাই আনি আঠ নম্বৰ স্পাৰত পাৰলৈ
উঠায়৷ অলেখ ট্ৰাকে চিৰাচিৰ কৰে ৰাতিৰ বুকু৷
মালৌআলিয়ে কেঁকায়৷ পলাশহঁতে চোৰাং কাঠৰ ট্ৰাকবোৰ হাতে
হাতে দা, কুঠাৰ লৈ আগভেটি ধৰে; ধন দাবী কৰে, কটাকটি
হয়, বন্দুক উলিয়ায়৷ ৰক্তাক্ত হয় ৰাতিৰ বুকু৷ শিয়াল, ফেউৰা, ফেঁচা, হুদু
অট্টহাস্যত পলায়৷ ঝিলিৰ মাত হেৰায়৷ সিহঁতৰ লোভ বাঢ়ি
যায়; কাষৰীয়া হাবিৰ বনচোম, তিতাচঁপা
খৰিৰ দামত বেচে৷ গছ নোহোৱা হয়৷
গছ
নোহোৱা গাঁওখনলৈ আহিবলৈ বতৰে বাট হেৰুৱায়৷ হেৰায় আহাৰ, শাওন৷
সেইবাৰ খৰাঙত পথাৰখনে চেঙালুটি পাৰিছিল৷
পানীপিয়াজাকে চিঞৰি চিঞৰি তেজ বঁটিয়াইছিল৷ নাৱৰ ব’ঠাই তলি নোপোৱা দলনিখনৰ পানী
আঁঠুৱনীয়া হৈছিল৷ আঁঠুৱনীয়া পানীত কোনোৱে বাওধান সিঁচিছিল৷ ধানে কিজানি সঁজাল ধৰিছিল, ভাদৰো আধামান দিন
গৈছিল৷ সেইদিনা হঠাৎ ৰাতিৰ ভিতৰতে দলদোপ–হেন্দোলদোপ কৈ
আহি ভোগদৈয়ে মহটিয়াই নিলে আজাৰগুৰিৰ মথাউৰিটো৷ কুলাই–পাচিয়ে
দুখ দি নিমিষতে জীৰ্ণ হৈ পৰিল ভোগ খাই ভোগদৈ হোৱা লিহিৰী দিচৈ৷ ভোগদৈৰ
বুকুৰ দুখৰ পলসে পুতিলে শ পুৰা গেৰেকীৰ সোণ৷ বেজিজানৰ দলনিত সিঁচিলে শোকৰ বিহকলমৌ৷
তাৰ
পাছত গাঁৱত যখ সোমাল, চকুৰ পচাৰতে
উছন হ’ল গৰু, ম’হ…।
শগুনৰ আকাল হ’ল৷
বৰনাৱৰ
টিঙত উঠি থকা পলাশৰ দেউতাকো খহি পৰে অতললৈ৷ দলনিখনক পহৰা দি থকা ৰঙাচকুৰ পোহৰ
নিমিষতে হৈ পৰে ধানখেৰৰ ছাই৷ পলসে পোতা শালিতলী পানীৰ দৰত কিনিবলৈ চোঁ মাৰি
আহে বহিৰাগত চিলনীৰ জাক৷ সিঁহতৰ নিজৰ মাজতে
অঁৰিয়া-অঁৰি লাগে৷ দুপৰীয়া এটা ৰক্তাক্ত হয়৷ গাঁৱত তেজৰ ছিটিকণি পৰে, দাগ
নজহা নপমা হয়৷ চৌদিশ অচিন হয়৷
পলাশেও
পথাৰৰ মাটি আধামূলীকৈ বেচি অ’টৱালা হয়৷ সেই অট’ চলোৱা
পুৱা এটাতে সি কাবেৰীক দেখিছিল৷ দেখিছিল
মানে একেখন গাঁৱৰে তাইক আকৌ নতুন চকুৰে চাইছিল৷ “জীবনৰ লক্ষ্য” কেবল
মুখস্হ কৰি পৰীক্ষাত লিখা ৰচনা বুলি ভবা তাৰ এইবাৰ লক্ষ্য স্থিৰ হৈছিল৷ আৰু সেই
লক্ষ্য পাবৰ বাবে কিযে কৰা নাছিল৷
পলাশৰ
নামেই শুনিব নিবিচৰা কাবেৰীক এদিন সুধিছিলোঁ৷ অত বছৰৰ পিছত সেইদিনা তাৰ চকুত কিয়
এলেং এজনী হৈ পৰিছিলা…?
কাবেৰীয়ে
কৈছিল–
: সি
সলনি হৈছিল, শিলবোৰক কেৱল শিল
বুলি ভাবিবলৈ এৰিছিল, চৰাইবোৰক কেৱল মঙহ
বুলি নভবা হৈছিল, গছবোৰৰ
ফুচফুচনি শুনিবলৈ লৈছিল…। ৰক্তাক্ত হৈ পৰা সেউজীয়াবোৰৰ পথ্য বিচাৰি পোৱা
বাটটোৱেদি সি যাবলৈ আহিছিল৷
পলাশ
সলনি হৈছিল; সি সলনি হৈছিল কেবল তাইৰ বাবে৷ কাবেৰীৰ
আছিল ফুলেৰে গঢ়া মন৷ আৰ্তৰ আৰ্তনাদত তাই জীয়াই থাকিব নোৱাৰিছিল৷ তাই জীবৰ বাবে
উশাহ বিচাৰি ফুৰিছিল৷ সেই উশাহৰ এপাহি কিজানি
সলনি হবলৈ ধৰা পলাশৰ চকুত দেখিছিল৷
কাবেৰীক
নাপাই মৰি অহা দিনবোৰতে সি দিগন্তক লগ পাইছিল৷ চোৰাং কাঠৰ কাৰবাৰী দিগন্ত
তাৰ পুৰণি চিনাকি আছিল৷ দিগন্তৰ আদব-কায়দাত সি মোহ গৈছিল। কিজানি ভাবিছিল দিগন্তৰ
দৰে হ’ব পাৰিলে কাবেৰীক…৷ নিজৰ গাড়ী থকা সত্ত্বেও সি
তাৰ অট’ত উঠি অ’লৈ-ত’লৈ গৈছিল৷ আৱৰ্জনাবোৰ
আঁতৰাই ফুলনি পতাৰ কথা পাতিছিল, পাতিছিল
ধনীৰ পৰা ধন কাঢ়ি অনাৰ কথা, মদপীবোৰক
আঁঠু কঢ়াইছিল…। আৰু এদিন দিগন্তই তাক সেই তজবজীয়া ল’ৰাটোক
লগ লগাই দিছিল৷ চকুত অপ্ৰাপ্তিৰ জুই জলাই লোৱা সেই খীন–মিন ল’ৰাটোক
লৈ সি গোটেই জিলাখন ঘূৰিছিল৷ আৰু এদিন গৰুমৰাৰ গেন্ধালিত থৈ অহাৰ পাছদিনাই তাক
পুলিচে গুলীয়াই মাৰিছিল৷ সি কথাবোৰ বুজি পোৱাৰ আগতেই
উৰহী গছৰ ওৰ খান্দিলত ওৰৰ কোনোবা এডাল শিপাত তাৰ অট’খন ওলমি
আছিল৷ তাৰ তিনিমাহ জেল হৈছিল৷
জেলৰ
পৰা ওলোৱাৰ পিছত তাক দিগন্তই আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ
পাকৈত হোৱাৰ প্ৰশিক্ষণ ল’বৰ বাবে সাতখন পাহাৰৰ সিপাৰলৈ
যোৱাৰ কথা কৈছিল৷ সিও কিজানি জানিছিল তিনিমাহ জেলৰ পিছত কাবেৰীক
পোৱাতো নেছেল…৷
তলুৱাত
ঘা লৈ লেঙেৰাই লেঙেৰাই যোৱা পলাশক এৰি দিগন্তহঁত গুচি গৈছিল৷ আৰু এদিন উভতি আহি দিগন্তই হাতৰ
বন্দুক চমজাই দি চৰকাৰৰ ওচৰত আঁঠু লৈছিল৷ সি দোপত দোপে ওখ (?) হৈ গৈছিল৷
পৌৰপতিৰ একমাত্ৰ জীয়েকক নিজৰ কৰি লৈছিল৷ গৰাকী হৈছিল আধা চহৰৰ৷
সেইদিনা
দিগন্তৰ লগত ছাঁৰ দৰে থকা দেহৰক্ষী ল’ৰাজনে কৈ আছিল
–
: ছাৰে
শুব নোৱাৰিছিল৷ চকু মুদিলেই কোনোবা বুঢ়া এজনে হোৰাওৰাওকৈ কান্দিছিল, বালি
খুৱাই খুৱাই মৰা ডেকা এটাই খেদি আহিছিল৷ মানুহটোৱে পানী নিদিয়াকৈয়ে বটলে বটলে মদ
খাইছিল, মদে মানুহটোক খাইছিল৷ …আৰু এদিন
দেশৰ প্ৰখ্যাত ডাক্তৰজনে শৰীৰৰ অৱস্থাৰ কথা কোৱাৰ পাছত থুনুক-থানাক
দেওল’ৰাটোক মুখ দেখুৱাবলৈ ছাৰৰ সাহে
নুকুলাইছিল৷
দিগন্তক
খোজে প্ৰতি অনুসৰণ
কৰা তাৰ দৰেই চুলি কটা, তাৰ দৰেই খোজ
কাঢ়িবলৈ শিকা পলাশে জানিছিল সেইদিনা সি ৰৈ নিদিয়া হ’লে… ?
সি
থোকা-থুকিকৈ কৈছিল –
: ময়ো নোৱাৰিলোহেঁতেন। নিজ হাতেৰে মৰা মানুহ এটাৰ ছবি এখন
বুকুত লৈ ফুৰিব ময়ো নোৱাৰিলোহেঁতেন !
পুনশ্চ : এদিন
পলাশক চকুপৰি দেখিব নোৱাৰা কাবেৰী আজি তাৰ বুকুৰ পুখুৰীৰ এলেং ! কেনেকৈ বাৰু সি
তাইক জীয়নীয়া কৰিলে…
ঠিকনা :
দ গাঁও
নলনিখাত
ডাক : গৰখীয়া দ’ল
যোৰহাট–১৫
ভ্ৰাম্যভাষ
: ৯৩৬৫৪৫৭৭৫১